Menu Zamknij

Jak zarobić na zaćmieniu?

zacmienieW r. 585 p.n.e. (o dokładną datę toczą się pewne spory) Tales z Miletu trafnie przewidział zaćmienie Słońca. Moment ten uznaje się czasem za oficjalne narodziny nauki, która miała rzekomo zastąpić dawne myślenie mityczne.
Nic bardziej mylnego!

 

Opowieść o przepowiedni Talesa mówi nam raczej o czymś przeciwnym! O niezwykłej potędze mitu, który staje się jeszcze potężniejszy… dzięki sojuszowi z nauką.

Otóż zaćmienie przypadło akurat szczęśliwie na okres krwawej i wyrównanej wojny między Lidyjczykami a Medami i, jeśli wierzyć Herodotowi, stało się przyczyną jej natychmiastowego zakończenia. Kiedy bowiem „podczas walki dzień nagle ustąpił przed nocą” obydwie strony, przerażone niezwykłym zjawiskiem, czym prędzej zawarły pokój.

Jaką dokładnie rolę spełniła tu sama przepowiednia Talesa – trudno powiedzieć. Herodot wtrąca wzmiankę o niej pomiędzy informację o zaćmieniu a tę o zawarciu pokoju, jak gdyby istniał jakiś bezpośredni związek między racjonalnym przewidywaniem a zabobonnym przerażeniem.

Być może jednak mieliśmy tu do czynienia z podstępem w rodzaju tego, jaki znamy z Faraona Prusa, gdzie kapłani z posiadanej zdolności przewidzenia zaćmienia czynią źródło władzy nad ludem, przekuwając racjonalną kalkulację rozumu na powrót w mit. Wiedząc, kiedy zaćmienie przypadnie, można było zawczasu ogłosić, że będzie ono karą za postępowanie, które nie podoba się bogom… I – na przykład – zmusić zaślepionych generałów do zawarcia pokoju.

Co ciekawe, skuteczność mitu wiąże się tu nie tyle z samym faktem posiadania wiedzy, ile raczej z nierównowagą w jej dystrybucji. Innymi słowy: jeśli chcecie zarobić na zaćmieniu, musicie znaleźć kogoś, kto… nie wie, że ono nadchodzi / nie rozumie jego mechanizmu.


 

Podobną interpretację proponuje Hans Blumenberg, nawiązujący do przepowiedni zaćmienia Słońca w swojej książce Praca nad mitem.

Według Blumenberga mit i filozofia „wyrastają z jednego pnia, jakim jest zadziwienie”1. W sytuacjach niezwykłych, niebezpiecznych, w których zadziwienie zmienia się w trwogę, mit i racjonalna teoretyzacja stanowią dwa środki opanowania rzeczywistości. Wobec zjawisk takich jak zaćmienie Słońca mit i racjonalność ujawniają więc głęboką wspólną naturę skrytą na co dzień pod powierzchownymi różnicami: mają nam przede wszystkim wyjaśnić, co się dzieje.

Ponieważ nauka jest niemal zawsze dostępna/zrozumiała tylko dla nielicznych wybrańców (kapłanów, filozofów, genetyków…), do zagospodarowania wciąż pozostaje szeroka przestrzeń lęku, w której w najlepsze plenią się mity. (Często, zresztą, nader ochoczo korzystając przy tym ze zdobyczy nauki.)

Ci, którzy nie rozumieją, zrobią wszystko, żeby dostać jakąś kojącą odpowiedź. Podpiszą pokój, oddadzą władzę, wyniosą śmieci i skoczą po piwo.

Do dzieła!


 

1Hans Blumenberg, Praca nad mitem, przeł. Kamilla Najdek, Michał Herer, Zbigniew Zwoliński, Oficyna Naukowa, Warszawa 2009, s. 25.

Czytaj dalej

  • Prorok i błazen. Będzie debata Slavoja Žižka z Jordanem PetersonemProrok i błazen. Będzie debata Slavoja Žižka z Jordanem Petersonem Dwóch świetnych interpretatorów i charyzmatycznych mówców. Stare dowcipy z Europy Wschodniej przeciw biblijnym cytatom; wyciągnięte t-shirty i zapuszczona broda przeciw trzyczęściowemu […]
  • Umarli ze śmiechu. Niezwykłe przypadkiUmarli ze śmiechu. Niezwykłe przypadki Mówili wam, że śmiech to zdrowie? Nim wyślecie znajomym kolejne zdjęcie z kotami bawiącymi się żelazkiem albo opowiecie anegdotę o policmajstrze, którego zawiadomiono, że został nadrąbany […]
  • ZnakZnak Jakaś forma uznania dla symboliki „przeciwnika” czy „wroga” stanowi niezbędny warunek każdego aktu komunikacji, nawet gestu ikonoklazmu, wyszydzania czy profanacji. Nie da się […]
  • Rasistowskie imperium LechitówRasistowskie imperium Lechitów Kłopot z turbolechickimi rewelacjami nie leży w tym, że opierają się na nieprawdziwych lub błędnie zinterpretowanych źródłach i badaniach. Zasadniczy problem polega na tym, że wraz z […]
  • Kraina nieudanych zabawekKraina nieudanych zabawek Historia, którą chciałbym wam dziś opowiedzieć, to próba zrozumienia, skąd się wzięło uczucie, którego doznajemy, patrząc na to zdjęcie:   Choć ta konkretna fotografia […]
  • Traktat o siekierze. Dlaczego „Wołyń” przegrywa z „Grą o tron”Traktat o siekierze. Dlaczego „Wołyń” przegrywa z „Grą o tron” Odcięte głowy i ręce, płonące dzieci i okaleczane trupy... Masakra nie jest w „Wołyniu” szokującym ozdobnikiem. Jest kluczowym budulcem historii, którą opowiedzieć można było tylko […]
  • Bez parabenów. Świetna książka, koszmarny przekładBez parabenów. Świetna książka, koszmarny przekład Drogie Wydawnictwo Literackie, dziękuję za wydanie książki Beatrice Mautino „Bez parabenów. Jak bronić się przed kosmetycznymi oszustwami i mądrze dbać o urodę”. To świetnie napisana i […]
  • Fantazje o Disneylandzie. Westworld jako retro science fictionFantazje o Disneylandzie. Westworld jako retro science fiction Wymienienie wszystkich mitów i toposów kulturowych, do których nawiązuje „Westworld”, wymagałoby naprawdę długiego posta. Miłośnicy klasyki w motywach labiryntu, snu i przebudzenia, […]